Rize Keşif Rehberi

Gezilecek Yerler

Rize'nin saklı cennetlerini, yaylalarını ve doğa harikalarını keşfedin.

Keşif Noktaları

Rize Gastronomi Günleri Merkez

Rize Gastronomi Günleri

Rize’nin zengin mutfak kültürü, "Rize Gastronomi Günleri" ile gastronomi meraklılarıyla buluşuyor. Etkinlik, Rize’nin coğrafi işaretli lezzetleri ve yerel malzemelerini tanıtırken, sürdürülebilirliği merkeze alarak bölgenin kadim gastronomik mirasını geleceğe taşımayı hedefliyor. Rize’nin, Karadeniz ile Kaçkar Dağları arasındaki eşsiz coğrafyasında şekillenen mutfak kültürü gastronomi günleri ile hayat buluyor. Rize'nin geleneksel tariflerinin ve yöresel lezzetlerinin keşfedileceği etkinlik, bölgenin gastronomi hazinesini yerel ve uluslararası sahnede tanıtmayı amaçlıyor. Bu yıl 10-11 Ekim 2026 tarihleri arasında 6. sı düzenlenecek olan Rize Gastronomi Günleri'nin detaylarını etkinlik takviminden takip edebilirsiniz.

0.0 (0)
İncele
Rize Artvin Havalimanı Pazar

Rize Artvin Havalimanı

Rize-Artvin Havalimanı Karadeniz'in eşsiz doğası ile modern ulaşım altyapısını buluşturan Rize-Artvin Havalimanı, Türkiye'nin kuzeydoğusunda, Rize'nin Pazar ilçesinde yer almaktadır. 14 Mayıs 2022 tarihinde hizmete açılan havalimanı, deniz dolgu alanı üzerine inşa edilen Türkiye'nin ikinci, dünyanın ise sayılı havalimanlarından biridir. Yaklaşık 3 milyon metrekarelik alanın deniz doldurulmasıyla oluşturulan proje kapsamında 100 milyon ton taş kullanılmıştır. Yıllık 3 milyon yolcu kapasitesine sahip olan havalimanı, bölgenin turizm, ticaret ve ulaşım potansiyeline önemli katkılar sağlamaktadır. Rize merkeze 34 kilometre, Ardeşen'e 10 kilometre ve Artvin'e 75 kilometre uzaklıkta bulunan havalimanı, Karadeniz Bölgesi'nin en önemli ulaşım merkezlerinden biri haline gelmiştir. İç ve dış hat uçuşlarına açık olan tesis, başta Türk Hava Yolları, AJet ve Pegasus olmak üzere çeşitli havayolu şirketlerinin düzenli seferlerine ev sahipliği yapmaktadır. Havalimanında 3 kilometre uzunluğunda ve 45 metre genişliğinde bir pist, üç taksi yolu ve iki apron bulunmaktadır. Toplam 32 bin metrekare büyüklüğündeki terminal binası, modern mimarisi ve yolcu konforunu ön planda tutan yapısıyla dikkat çekmektedir. Rize'nin kültürel değerlerinden ilham alınarak tasarlanan havalimanının giriş takı çay yaprağı formunda inşa edilirken, 36 metre yüksekliğindeki hava trafik kontrol kulesi ise bölgenin simgelerinden olan çay bardağı şeklinde tasarlanmıştır. Ayrıca havalimanı içerisinde Çay Müzesi ve 448 araç kapasiteli otopark da yer almaktadır. Havaş servisleri, taksi ve araç kiralama seçenekleri sayesinde Rize ve Artvin'in birçok noktasına kolay ulaşım imkânı sunan Rize-Artvin Havalimanı, Karadeniz'in doğal güzelliklerini keşfetmek isteyen ziyaretçiler için bölgenin modern ve prestijli giriş kapısı konumundadır.

0.0 (0)
İncele
Tahpur Yaylası Çamlıhemşin Gezilecek Yerler

Tahpur Yaylası

Büyükdere (Hemşin) Vadisi'nde yer alan Orta Yayla ve Başköy yaylalarını geçtikten sonra, yol keski virajlarla tırmanarak Baltaş geçidine çıkıyor. Tahpur yaylası işte tam bu noktada, Çamlıhemşin ilçesine 61, Çayeli ilçesine ise 53 kilometre mesafede bulunuyor. Çayeli Senoz Vadisi sakinlerinin kullandığı yaylaya ulaşım iki farklı rotadan sağlanıyor. İlki Çamlıhemşin-Zilkale-Çat-Ortaklar, ikincisi ise Çayeli-Kaptanpaşa-Çataldere-İncesu-Baltaş güzergahı. 2995 metrelik yayladan seyredeceğiniz Verçenik ve Kaçkarlar manzarası belleğinizde unutulmayacak izler bırakacak. Tahpur'dan eski patikaları kullanarak sıkı bir yürüyüşle Balıklı Gölü üzerinden Ambarlı Yaylası'na ulaşabilirsiniz.

0.0 (0)
İncele
Kayıtlı Turizm Acenteleri Merkez

Kayıtlı Turizm Acenteleri

➤ Ri-Tur Rizeliler Tur. Sey. Ac Adres : Cumhuriyet Cad. Otogar No:62/14 / RİZE Telefon: 0 (464) 217 14 85 ➤ Kunet Turizm Sey.Ac. Adres : Piriçelebi Mah. Cengiz Plaza No:2/203 / RİZE Telefon: 0 (464) 213 16 16 ➤ Edfa Turizm Sey. Ac Adres : Razıoğlu İşhanı No: 95-3 / RİZE Telefon: 0 (464) 214 82 44 ➤ Türkü Turizm Sey Ac. Adres : İnönü Cad. No: 35 / ÇAMLIHEMŞİN Telefon: 0 (464) 651 72 30 ➤ Şeref Turizm Sey.Ac Adres : Hopa Cad. Belediye Sok. No:103/ÇAYELİ Telefon: 0 (464) 532 58 23 ➤ Ameda Turizm Sey.Ac. Adres : Çarşı Mah. Atatürk Cad. No:259-D / RİZE Telefon: 0 (464) 214 89 59 ➤ Ovit Turizm Sey Ac. Adres : Piriçelebi Mah. Benli İşhanı / RİZE Telefon: 0 (464) 216 00 53 ➤ Maçahel Turizm Sey.Ac. Adres : Merkez Mah.Atatürk Cad.No:98/ARDEŞEN Telefon: 0 (464) 715 73 36 ➤ Ayala Turizm Sey.Ac Adres : Cumhuriyet Cad. Rize İş Mer. No:184/204 RİZE Telefon: 0 (464) 214 22 00 ➤ Torlak Turizm Sey.Ac. Adres : Eski Belediye Binası Kat:4 / RİZE Telefon: 0 (464) 217 01 51 ➤ Roff Turizm Sey. Ace Adres : Ekrem Orhon Mah.No:183/ RİZE Telefon: 0 (464) 214 56 56 ➤ Ezgi Turizm Sey.Ace. Adres : Piriçelebi Mah. İbrahim K. Cad.No:4-G/ RİZE Telefon: 0 (464) 217 84 44 ➤ Jora Moon Turizm Adres : Çarşı Mah. Atatürk Cad.384/202 / RİZE Telefon: 0 (850) 218 07 53 ➤ R.T.E 53 Tur. ve Sey. Ace. Adres : Ekrem Orhon Mah.No:183/b / RİZE Telefon: 0 (464) 210 00 88 ➤ Pokutsal Tours Sey. Acentası Adres : Konaklar Mah. No:5 / ÇAMLIHEMŞİN Telefon: 0 (464) 651 77 75 ➤ Çayeli 53 Turizm Sey. Acentası Adres : Yenipazar Mah.Hopa Cad.No:96 / ÇAYELİ Telefon: 0 (464) 532 52 42 ➤ Yeşil Kaçkarlar Tur. Sey. Ace. Adres : Hopa Cad. Yeni Bld. Sit. / ÇAYELİ Telefon: 0 (464) 532 67 21 ➤ Uzun Tour Turizm Sey. Ac. Adres : Piriçelebi Mah. Cumhuriyet Cad. /RİZE Telefon: 0 (464) 237 53 53 ➤ Gezdurtur Tur. ve Sey. Ace. Adres : Atatürk Cad. No:394/1/ RİZE Telefon: 0 (464) 214 27 27 ➤ Akil Turizm ve Sey. Ace. Adres : Çarşı Mah. Kutluhan No:22/304 /RİZE Telefon: 0 (464) 253 00 40 ➤ Kaçkar Way Travel Agency Adres : Köprübaşı Köyü Kavak Dibi Mevkii Kavak Küme Evleri ÇAMLIHEMŞİN Telefon: 0 (546) 854 96 39 ➤ Vesta Event Tur. ve Sey. Ace. Adres : Piriçelebi Mah. Atatürk Cad. Kutlu Apt. RİZE Telefon: 0 (464) 217 06 53 ➤ Ardışen Karadeniz Tur. S. Ace. Adres : Deniz Mah.Atatürk Cad.No:318 /ARDEŞEN Telefon: 0 (464) 715 55 15 ➤ İmera Doğa Tur.ve sey. Ace. Adres : Pazar Mah. Kard. Cad.Kadıoğlu Sit./PAZAR Telefon: 0 (464) 612 11 12 ➤ Organica Tour Tur. ve Sey Ace. Adres : Merkez. Mah.Atatürk Cad.- 152 /ARDEŞEN Telefon: 0 (464) 715 78 78 ➤ Tamitur Turizm Sey. Ac. Adres : Piriçelebi Mah. Rize Belediyesi No: 5 E Merkez/ RİZE Telefon: 0 (464) 214 82 64 ➤ Özak Rize Tour Turizm Sey. Ac Adres : Boğaz Mah. Mehmet Tuğcu Apt. No:9/A RİZE Telefon: 0 (464) 214 10 85 ➤ Verçenik Turizm Sey. Ac. Adres : Çarşı Mah. Atatürk Cad. No:368/101 / RİZE Telefon: 0 (464) 214 15 53 ➤ Turolog Turizm Sey. Ac Adres : Çarşı Mah. Kazım K. Cad. Kutluhan/ RİZE Telefon: 0 (464) 217 19 53 ➤ Rakani Tur Turizm Sey. Ac. Adres : Merkez Mah. Atatürk Cad.146/5 ARDEŞEN Telefon: 0 (464) 751 80 77 ➤ Ripark 53 Turizm Sey. Ac. Adres : Çarşı Mah.Atatürk Cad.No:390/101 RİZE Telefon: 0 (464 ) 213 11 61 ➤ Vaveyla Turizm Sey. Ac. Adres : Cumhuriyet Cad. Medine İşhanı RİZE Telefon: 0 (464) 250 50 53 ➤ Kıbledağı Turizm Sey. Ac. Adres : Tophane Mah. Atatürk Cad.No:482/1 RİZE Telefon: 0 (464) 217 77 53 ➤ Hozboncuk Turizm Sey. Ac. Adres : Pazar Mah. Karadeniz Cad. / PAZAR Telefon: 0 (464) 612 21 00 ➤ Çayeli Yayla Turizm Sey. Ac. Adres : Yenipazar Mah. 9 Mart Cad. No:101 ÇAYELİ Telefon: 0 (464) 532 37 53 ➤ Endemik Turizm Sey. Ac. Adres : Merkez Mah.Rıza Güney Sk.No: 12 ARDEŞEN Telefon: 0 (464) 715 75 10 ➤ Palovit Tour Turizm Sey. Ac. Adres : Merkez Mah. İnönü Cad.No:2 ÇAMLIHEMŞİN Telefon: 0 (464) 651 72 73 ➤ Mpgcare Turizm Sey. Ac. Adres : Müftü Mah. Menderes Bulv. No:290/A RİZE Telefon: 0 (464) 214 52 10 ➤ Yeşil Sahil Turizm Sey. Ac. Adres : Piriçelebi Mah. Harem Sok. No:1/A RİZE Telefon: 0 (464) 212 00 94 ➤ Sevdaluk Turizm Sey. Ac. Adres : Merkez Mah. İnönü Cad. ÇAMLIHEMŞİN Telefon: 0 (464) 651 77 76 ➤ Haktun Hilaz Turizm. Adres : Cumhuriyet Mah. Atatürk Cad. No:207/C ARDEŞEN Telefon: 0 (464) 715 32 41 ➤ Nayla Tur Turizm Sey. Ac. Adres : Hamidiye Mah. Menderes Bulv. No:361/B RİZE Telefon: 0 (464) 246 37 38 ➤ Molarize Turizm Sey. Ac. Adres : Konaklar Mah. Küme Evleri No:2/Z1 ÇAMLIHEMŞİN Telefon: 0 (464) 656 60 50 ➤ Okba 53 Turizm Sey. Ac. Adres : Tophane Mah. Menderes Bulv. No:218/A RİZE Telefon: 0 (464) 325 11 51 ➤ Fındıklı Turizm Sey. Ac. Adres : Merkez Mah. Sakıp Sabancı Cad. FINDIKLI Telefon: 0 (464) 511 25 00 ➤ Şamatalı Gez Tur Sey. Ac. Adres : Merkez Mah. Atatürk Cad.152/1 ARDEŞEN Telefon: 0 (464) 715 43 53 ➤ Yeşil Mapavri Turizm Sey. Ac. Adres : Yenipazar Mah.Yeni Belediye Sitesi ÇAYELİ Telefon: 0 (464) 550 50 55 ➤ Payem Turizm Sey. Ac. Adres : Tophane Mah. Meydan Cad. No:41/B Telefon: 0 (464) 216 55 53 ➤ Kartof 53 Turizm Sey. Ac. Adres : Merkez Mah. İnönü Cad. No:25/A ÇAMLIHEMŞİN Telefon: 0 (536) 473 25 10 ➤ Lelvan Eco Turizm Adres : Merkez Mah. İnönü Cad. No:35/C ÇAMLIHEMŞİN Telefon: 0 (538) 764 77 33 ➤ Sidoma Turizm Sey. Ac. Adres : Çarşı Mah. Atatürk Cad. No:297/103 RİZE Telefon: 0 (546) 160 70 70 ➤ Sendagez Travel Adres : Kaplıca Mah. Y. Ambarlık No:37/A ÇAMLIHEMŞİN Telefon: 0 (539) 315 10 40 ➤ 1969 Haşimoğlu Turizm Adres : Kirazlık Mah. Çınar Sk. No:15/A PAZAR Telefon: 0 (464) 612 10 20 ➤ Minta Adventure Turizm Adres : Atatürk Cad. Taşkonak İşhanı ARDEŞEN Telefon: 0 (542) 819 25 87 ➤ Heliski Turizm Adres : Kaplıca Mah. A. Ambarlık No:124 ÇAMLIHEMŞİN Telefon: 0 (532) 241 99 95 ➤ Citne Turizm Sey. Ac. Adres : Hamidiye Mevkii Kaçkar Sk. No:44/J PAZAR Telefon: 0 (532) 561 93 63 ➤ Purki Turizm Sey. Ac. Adres : Yeni Mah. Atatürk Cad. No:155/A ARDEŞEN Telefon: 0 (532) 603 68 77 ➤ Aktivite Gezi Kulübü Adres : Piriçelebi Mah. Atatürk Cad. No:338/A RİZE Telefon: 0 (545) 265 00 61 ➤ Holitera Turizm Sey. Ac. Adres : Fener Mah. Atatürk Cad. No:28/2-4 RİZE Telefon: 0 (535) 200 12 96 ➤ Vartevor Turizm Adres : Yenipazar Mah. Y. Belediye Sit. No:1/107 ÇAYELİ Telefon: 0 (531) 383 53 06 ➤ Kolhis Turizm Sey. Ac. Adres : Merkez Mah. Atatürk Cad. No:148/12 ARDEŞEN Telefon: 0 (534) 648 93 80 ➤ Davut Tur Sey. Ac. Adres : Reşadiye Mah. Cumhuriyet Cad. No:62/6 RİZE Telefon: 0 (533) 021 52 53 ➤ Yeşil Karadeniz Turizm Adres : Tophane Mah. Ordu Cad. No:11/A Rize Telefon: 0 (536) 517 87 59 ➤ Ezmoce Turizm Sey. Ac. Adres : Deniz Mah. Atatürk Cad. No::368/A ARDEŞEN Telefon: 0 (532) 380 56 53 ➤ Mevzu 53 Travel Adres : Çiftekavak Mah. Dereboyu Cad. No:26/3 RİZE Telefon: 0 (544) 453 15 53 ➤ Karadeniz Zirve Travel Adres : Yenipazar Mah. Yaşar Yılmaz Cad. ÇAYELİ Telefon: 0 (543) 488 00 53 ➤ Kaçkarlı Yayla Turizm Sey. Ac. Adres : Merkez Mah. Osman Kurtuluş Cad. No:34/Z1 ÇAMLIHEMŞİN Telefon: 0 (535) 881 14 37 ➤ Formulaz Turizm Adres : Merkez Mah. Atatürk Cad. No:162/31 ARDEŞEN Telefon: 0 (532) 458 01 53 ➤ Karmatte Turizm Sey. Ac. Adres : Merkez Mah. İnönü Cad. No:67 ÇAMLIHEMŞİN Telefon: 0 (533) 671 84 82 ➤ Kukmina Turizm Sey. Ac. Adres : Pazar Mah. Karadeniz Cad. No:41/101 PAZAR Telefon: 0 (546) 256 35 74 ➤ Lazhem Turizm Sey. Ac. Adres : Fatih Mah. Atatürk Cad. Taşkonak İşhanı No:224/35 ARDEŞEN Telefon: 0 (555) 998 91 53 ➤ Rize Royal Travel Adres : Pazar Mah. Ş. Mürsel Basa Sk. No:16/3 PAZAR Telefon: 0 (536) 470 10 11 ➤ Doğadakal Turizm Adres : Şenyurt Köyü Arka Mevkii No:37 ARDEŞEN Telefon: 0 (532) 620 56 53 ➤ Gogalay Turizm Sey. Ac. Adres : Köprübaşı Köyü Kavakdibi Mevkii No:11/1 ÇAMLIHEMŞİN Telefon: 0 (532) 585 95 53 ➤ Çağrankaya Turizm Sey. Ac. Adres : Ekrem Orhon Mah. 1 Nolu Sümbül Sok. No:28/B Merkez / RİZE Telefon: 0 (554) 006 00 53 ➤ Memetti Travel Adres : Ayder Turizm Merkezi No:4 ÇAMLIHEMŞİN Telefon: 0 (532) 409 35 07 ➤ Special Bigezda Travel Adres : Fatih Mah. Atatürk Cad. Taş Konak İş Hanı No:224/42 ARDEŞEN Telefon: 0 (531) 522 90 17 ➤ Yanivat Turizm Sey. Ac. Adres : Elmalık Mah. Ayder Yolu Küme Evleri No:8 ARDEŞEN Telefon: 0 (534) 435 09 53 ➤ Rizini 53 Turizm Sey. Ac. Adres : Piriçelebi Mah. Cumhuriyet Cad. Gür Han No:103/303 MERKEZ Telefon: 0 (533) 329 58 53 ➤ Linkrize Tour Adres : Gülbahar Mah. Elif Sok. No:1/A Merkez/RİZE Telefon: 0 (533) 448 09 22 ➤ Karadeniz Dağ Evleri Turizm Adres : Hamidiye Köyü Kaçkar Sk. No:44/3 PAZAR Telefon: 0 (531) 543 98 00 ➤ Vonit Tour Adres : Reşadiye Mah. Saraç Sok. No:1/A MERKEZ Telefon: 0 (533) 556 28 29 ➤ Anzerize Turizm Sey. Ac. Adres : Sadettin Kaynak Bulv. No:51/A DEREPAZARI Telefon: 0 (532) 781 43 93 ➤ Eveli Elşuruk Turizm Adres : Hoşdere Köyü No: 95 ARDEŞEN Telefon: 0 (542) 749 00 53 ➤ Abuviçe Turizm Sey. Ac. Adres : Tatlısu Mah. 40. Cad. No:51/A FINDIKLI Telefon: 0 (533) 572 65 55 ➤ 53 Tatil Pasajı Tur. Sey. Ac. Adres : Soğuksu Mah. Soğuksu Cad.No:2/C PAZAR Telefon: 0 (507) 293 65 53 ➤ Fatih Okumuş Turizm Adres : Hazar Mah. İkizdere Cad. No:9/A İYİDERE Telefon: 0 (532) 630 30 05 ➤ Çayeli Kent Turizm Adres : Yenipazar Mah. Yaşar Yılmaz Cd. No:2/101 ÇAYELİ Telefon: 0 (542) 353 3453 ➤ Kurtuluş Turizm Sey. Ac. Adres : Demirhisar Köyü Gölcük Küme Evleri No:19/1 ÇAYELİ Telefon: 0 (536) 504 39 03 ➤ Keyfi Doğa Turizm Adres : Yavuz Selim Mah. Kızılırmak Sok. No:92/B ARDEŞEN Telefon: 0 (537)242 77 67 ➤ Tripday Turizm Sey. Ac. Adres : Piriçelebi Mah. Benli İş Hanı No:142/204 MERKEZ Telefon: 0 (545) 895 55 53 ➤ Floraçayeli Turizm Adres : Eskipazar Mah. Hasan Yılmaz Cad. No:18/A ÇAYELİ Telefon: 0 (532) 582 68 88 ➤ Cemberci Tour Adres : Yeniköy Mah. Cumhuriyet Cad. No:184/104 Telefon: 0 (545) 844 99 96 ➤ Rizartvin Turizm Seyahat Acentası Adres : Yeni mah. Atatürk cad. No:149/c ARDEŞEN Telefon: 0 (553) 001 52 53 ➤ 53 Topaloğlu Turizm Seyahat Acentası Adres : Yenipazar mah. Yeni belediye sit. No:1/115 ÇAYELİ Telefon: 0 (530) 898 05 53 ➤ İstanbul Hisar Tur. Sey. Ac. Rize Şubesi Adres : Tophane mah M. Tevfik mataracı işhanı blok 212/1-301 MERKEZ Telefon: 0 (464) 214 05 30 ➤ Hudeybiye Turizm Seyahat Acentası Rize Şubesi Adres : Akşemsettin Sokak No:7 (Merkez Camii Yanı) ARDEŞEN Telefon: 0 (262) 641 61 24 ➤ Rize Icon Travel Agency Adres : Tunca Beldesi Değirmendere Sok. No: 12 ARDEŞEN Telefon: 0(532)458 01 53 ➤ Bukla Mania Seyahat Acentası Adres : Mollaveyis Köyü Belsu Küme Evleri No: 4 ÇAMLIHEMŞİN Telefon: ➤ Emin Can Seyahat Acentası (Şube) Adres : Çarşı Mah. Osman Karavin Cad. No: 5/15 MERKEZ Telefon: 0(266) 714 83 93

0.0 (0)
İncele
Tarihçe Merkez

Tarihçe

Anadolu’nun kuzeydoğusunda Kaçkar Dağları ile Karadeniz arasında oldukça sarp bir arazide kurulan Rize’nin tarihi hakkında yeterli bilgilere sahip değiliz. Rize yöresinde yaşayan ilk kavim bitişken dilli, Asyanik kavimleridir. Bölgenin adının ilk defa yazılı bir kaynakta geçmesi M.Ö. 8 yüzyılda olmuştur. Bir bölgede Tarih Çağı'nın başlaması, ilk defa o bölgenin bir yazılı kaynakta anılması ile olur. Bu yüzden, Çoruh boyları ve Rize bölgesi tarihte ilk olarak, Urartulu II.Sardur'un, M.Ö.765 yılında Kars’ın kuzeyindeki, Çıldır Gölü’nün güneyinde yer alan Taşköprü Köyü üstündeki kayalıkta kazdırdığı çivi yazılı kitabede, 'Kulki/Kulkha' olarak geçmiş, sonraki Yunan kaynaklarında da 'Kolk-Koldit'lerden bahsedilmiştir. Bu çivi yazılı kitabe, bölge adının yazılı olarak ilk defa bir yerde geçtiği kaynaktır. Büyük İskender'in, Pers kralı III. Darius'u yenilgiye uğratması ile elde ettiği Anadolu hakimiyeti M.Ö. 323 senesine kadar sürmüştür. İskender’in ölümünden sonra komutanları ile satraplar arasındaki çıkar ve egemenlik savaşlarında bağımsızlığını ilan eden Mitridates Kitistes, Karadeniz kıyısında Sinop dolaylarına doğru genişleyen Pontos Krallığı’nı kurdu. Pontos Kralı Farnakes M.Ö. 180'de Rize'yi işgal ederek krallığın topraklarına kattı. Rize yöresi daha sonra M.S. 10 yılında Roma İmparatorluğu’nun egemenliğine girmiştir. Roma’nın ikiye ayrılmasından sonra Rize ve çevresi Bizans topraklarının içerisinde kalmıştır. Gürcü Kralı III. George (1156-1184) ve Kraliçe Thamara (1184-1212) dönemlerinde Gürcü Ordusunda yüksek mevkiler alan Kumanlar daha sonra Ortodoks Hıristiyanlığı kabul etmiş ve bu devletin Müslüman Türklerle olan sınır bölgelerine yerleşmişlerdi. Bugün Rize'nin İkizdere İlçesinin dağ köylerinde yaşayan Kumbasarlar bu dönem Gürcü ordusunda Başkumandanlık yapan ve yaşlanınca Kraliçe Thamara tarafından bir oyunla görevinden alınmak istendiği için malikane olarak verilen bölgeden ayrılıp Rize Dağlarına çekilen Kumbasar ailesine mensupturlar. Bu dönemlerde bir tekstil ve ticaret merkezi olarak tanımlanan Rize aynı zamanda Trabzon’daki Rum Krallığına bağlı bir kaza merkezi (Bandon) idi. Merkezi, Pazar olan Rize'nin doğusundaki topraklar ise imparatorluğun sınırları içinde ayrı bir idari birimdi. 1458'de Uzun Hasan'ın, Atabeklerin eli ile yönetilen Çoruh havzasına girip İspir Bölgesini devletin sınırları içine katmasından sonra Hemşin Bölgesi de Akkoyunlular'a tabi olmuştu. Fakat sahildeki Rize kasabası ve Pazar'a kadar olan topraklar Trabzon Krallığına aitti. 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet bizzat gelerek Trabzon'u fethettiği zaman sahilde Çoruh Nehrine kadar olan topraklar, Hemşin dahil, Osmanlı Devleti hakimiyetine girdi. Fetihten önce bu bölgede bulunan Trabzon Rum Krallığı, Megrel Dadyanı, Kartli Kralı ve Çoruh Atabeği kendi aralarında bir Hıristiyan ittifakı yaparak Osmanlı'nın rakibi Akkoyunlu’ları da hami olarak bu ittifaka dahil etmişlerdi. Bu ittifak Papa'nın gayretiyle organize edilecek bir haçlı seferi ve kendilerine destek sağlayacak, Osmanlı’ya rakip diğer Türkmen Beyleri ile Osmanlı’ya saldırıp ortadan kaldırmayı planlıyordu. Bu tertibin farkında olan Fatih 1461'de bizzat sefere çıkarak ittifakın beyni olan Trabzon Krallığını ortadan kaldırdı. Fatih Sultan Mehmet, Komninoslu bir anadan doğan ve Komninoslardan evli olup, Turabozan Tekfurluğunun müttefiki olan Akkoyunlu Padişahı Uzun Hasan'a rağmen, 1461 yazında ordusuyla gelince, son Takvur savaşsız teslim oldu. Daha önce şehirdeki Rumların çoğu ve çevredeki Rum köylülerinin bir kısmı, Kırım'a göçüp, orada yerleştiklerinden, 1475’te Kırım liman şehirleri Venedik ve Cenevizlilerden alınıp, ilk tahrir yapılırken, bunların "Turabuzoniyan" diye yazıldığı görülüyor. Aynı 1461 yılında, doğuda Çoruh ağzına kadarki yerler ve arada Rize'de savaşsız fethedilerek, bütün buralar, yeni kurulan "Turabozan Sancağı"na bağlandı. Şehir ve kasabalara gönüllü ve sürgün olarak Çorum, Amasya, Tokat ve Samsun bölgelerinden Türkler getirtilerek vergilerden muaf olarak 1464 yılına kadar yerleştirildi. İkinci Fatih çağı iskanı, 1466 da Konya/Karaman fethedildikten sonra, şehir ve kasaba halkının çoğu İstanbul'a, diğer kısmı da Turabozan Sancağındaki köylülere ve Rumeli’ye yerleştirildi. Turabozan Sancağı’na yerleştirilenler çoğunlukla Rize Kazası’na yerleştirilmiştir. Bu yüzden, her iki iskan sırasında gelen Müslüman Türkler, buralardaki İslami yaşayışları sonucunda Kıpçaklı ve yerli halkın Müslüman olmalarına sebep olmuşlardır. Osmanlı vergi defterlerinde, kimlerin Müslüman olduğu işaret edilmiştir. 1486 yılında, yani Fetih'ten 25 yıl sonra tutulan ilk Turabozan Sancağı Tahrir Tapu Defteri'nde, şimdiki Rize bölgesi: o RİZE, o ATİNA (Hemşin nahiyeleri dahil), o LAZLUK (Ardeşen, Vitçe/Fındıklı, Arhavi, Hopa dahil) üç kaza halinde Turabzon'a bağlı gösteriliyor. Trabzon ve Rize’de ki (Hemşin) "Bornak" adlı köy ve yayla da, Akkoyunlu’ların vezirler çıkaran boyundan olup, buralara iskan edilen koldan kalmadır. Yavuz Sultan Selim, Çaldıran sonrası, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'yu fethetmiş, Maraş Bölgesinde Dulkadiroğulları Beyliğini de ortadan kaldırmıştı. Bu beyliğe mensup birçok aileyi sürgünle Trabzon Sancağına gönderirken, bunlar Trabzon'un doğusunda yer alan nahiyelere yerleştirilmiş, önemli bir bölümü de Rize bölgesinde iskan ettirilmiştir. Günümüzde Rize bölgesinde birçok aile dedelerinin geldikleri yerin ismini, aile ismi olarak aldığı için bu isimlerin incelenmesi bize Yavuz Sultan Selim'in valilik ve saltanatı döneminde Rize'ye yerleşen ailelerin geldikleri coğrafya hakkında fikir verir. 1640 yılında Gönye Kalesi’ne görevli giden Evliya Çelebi Rize’den kısa olarak bahseder: Trabzon’a bağlı, deniz kıyısında, bahçeli, güzel bir yerdir, der. Rize tarihinin önemli olaylarından biri de Rize Ayanı, Batum Kalesi muhafızı Tuzcuoğlu Memiş Ağa’nın isyanı ve öldürülmesi olayıdır. (1814-1817) Rize’nin 19 yy’da bir kaza merkezi olduğunu görüyoruz. 3 Mart 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması’yla Lazistan Sancağı merkezi olan Batum Rusya’ya bırakılınca, Rize sancak merkezi oldu. Hicri 1322, Miladi 1904 tarihli Trabzon Salnamesi’nde Rize ile ilgili özetle şu bilgiler yer alır: “ Lazistan Sancağı’nın merkezidir.” 1914 yılında Osmanlı devletinin I. Dünya Savaşı’na girmesiyle doğu cephesinde başlayan çatışmalarda, 16 kasım 1914’te Hopa Hudut Taburu ile Ali Rıza Bey’in milis kuvvetleri Borçka üzerine yürüdüler. Türk ordusu ve gönüllü milisler büyük başarılar sağladılar, ancak Rusların sürekli, sahil yerleşimlerini bombalamaları, ünlü Midilli ve Yavuz gemilerinin saf dışı kalması, yardım gelmeyişi üzerine kuvvetlerimiz 19 Şubat 1916’da Fırtına Deresine kadar çekildi. 8 Mart 1916 tarihinde, Ruslar Rize’yi işgal ettiler. Savaş yıllarında söylenen bir Rize türküsünde şöyle denmektedir: Urusun gemileri Siyah bayrak açayi Midilliyi görünce Bulut alti kaçayi Böylece Rize için esaret yılları başladı. Rize halkı için bu kara günler 2 Mart 1918 ‘e kadar sürdü. Ruslar çekildikten sonra silahlı Rum çeteleri ortaya çıkmaya başladı. Bölgede bir Rum–Pontus Devleti kurmak için çalışmalar yapılıyordu. Bu gelişmelere karşı Trabzon’da bütün Doğu Karadeniz Bölgesini içine alan “Trabzon Muhafaza-i Hukuku Milliye Cemiyeti” kuruldu. Bu cemiyetin Rize şubesi açıldı. 23 temmuz 1919 da toplanan, Erzurum Kongresine bu şube adına Hemşinli Necati Efendi, Abaza Hakkı Efendi katıldı. 8 aralık 1922 tarihinde Şark Cephesi Kumandanı Kazım Karabekir Paşanın Rize’ye gelmesiyle Rum çetelerine karşı yapılacak mücadele planlandı. Rizeliler Kuva-i Milliye’ye yazılarak İstiklal Savaşı’na katılmışlardır. İstiklal Savaşı kazanılıp Türkiye Cumhuriyeti kurulunca, Rize bir ara Artvin ile birleştirilerek Çoruh vilayeti adını aldı. Daha sonra 20 Nisan 1924’te tek başına Rize Vilayeti oldu. Ulu önder Atatürk 17 Eylül 1924 tarihinde Rize’ye gelmiş ve resmi ziyaretlerden sonra Mataracı Mehmet Efendi’nin evinde misafir edilmiştir. Kaldığı bu ev bu gün Atatürk Evi Müzesi olarak ziyarete açıktır. Cumhuriyet döneminde Rize’nin kalkınması için değişik teşebbüsler yapılmıştır. Bunlardan birisi de Osmanlı Hükümeti zamanında bir yabancı firmaya yaptırılan Rize-İspir-Erzurum karayolu projesidir. Bu yolun yapımı için halk uzun yıllar gönüllü olarak çalışmıştır. Vali A.Ekrem ENGÜR zamanında (1930-1935) çalışmaya yeni giden gruplar törenle vilayetin önünden hareket ediyorlardı. 1937 yılından sonra çay üretimine geçilmesiyle yöre insanının ekonomik kazancı artmıştır.

0.0 (0)
İncele
Ambarlı Yaylası Çamlıhemşin Gezilecek Yerler

Ambarlı Yaylası

Çamlıhemşin Meydanköy, Hemşin Çamlıtepe (Zuğa) ve Çayeli Kaptanpaşa köyü sakinlerinin ortak kullanımındaki bu yayla, Çamlıhemşin sınırları içerisinde yer alıyor. Kito (Gito) Yaylası'nın bir üst yaylası olarak yaz döneminin ortasında kullanılıyor daha çok. Çamlıhemşin'e 46, Hemşin'e 42 ve Çayeli'ne 57 kilometre mesafedeki yaylaya üç ayrı güzergahtan ulaşabilirsiniz. Bu rotaları Çamlıhemşin-Zilkale-Meydanköy, Hemşin-Kantarlı ve Çayeli-Kaptanpaşa-Uzundere-Zargistal Yaylası olarak sıralayabiliriz. 2453 metre yüksekliğindeki Ambarlı Yaylası'ndan Balıklı Gölü'ne ve yakınındaki küçük göllere yürüyüşler yapabilirsiniz.

0.0 (0)
İncele
Rizedeki Tesis Bilgileri Rize

Rizedeki Tesis Bilgileri

🏟️ Yenişehir Spor Salonu 📍 Merkez 👥 Kapasite: 3.000 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏟️ Çok Amaçlı Spor Salonu 📍 Merkez 👥 Kapasite: Belirtilmemiş ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏟️ Yenişehir Stadyumu 📍 Merkez 👥 Kapasite: 15.000 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚽ Şenol Birol Amatör Futbol Sahası-1 📍 Merkez 👥 Kapasite: 500 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚽ Şenol Birol Amatör Futbol Sahası-2 📍 Merkez 👥 Kapasite: 200 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚽ Gündoğdu Futbol Sahası 📍 Merkez 👥 Kapasite: 180 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚽ Salarha Futbol Sahası 📍 Merkez 👥 Kapasite: 500 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚽ Kendirli Futbol Sahası 📍 Merkez 👥 Kapasite: 300 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚽ Engindere Futbol Sahası 📍 Merkez 👥 Kapasite: 500 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏊 Olimpik Yüzme Havuzu 📍 Merkez 👥 Kapasite: 1.000 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏊 Yarı Olimpik Yüzme Havuzu 📍 Merkez 👥 Kapasite: Belirtilmemiş ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🤼 Kazım Ayvaz Güreş Eğitim Merkezi 📍 Merkez 👥 Kapasite: 60 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏃 İslampaşa Atletizm Pisti 📍 Merkez 👥 Kapasite: Belirtilmemiş ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⛵ Yelken Tesisi 📍 Merkez 👥 Kapasite: Belirtilmemiş ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🚣 Gündoğdu Su Sporları Merkezi 📍 Merkez 👥 Kapasite: 10 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🎾 İslampaşa Tenis Kortu-1 📍 Merkez 👥 Kapasite: Belirtilmemiş ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🎾 İslampaşa Tenis Kortu-2 📍 Merkez 👥 Kapasite: Belirtilmemiş ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🎾 İslampaşa Tenis Kortu-3 📍 Merkez 👥 Kapasite: Belirtilmemiş ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏀 İslampaşa Basketbol Sahası 📍 Merkez 👥 Kapasite: Belirtilmemiş ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚽ Köprülü Köyü Futbol Semt Sahası 📍 Merkez 👥 Kapasite: Belirtilmemiş ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏟️ Çayeli Yaşar Yılmaz Spor Salonu 📍 Çayeli 👥 Kapasite: 300 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚽ Çayeli Futbol Sahası 📍 Çayeli 👥 Kapasite: 2.761 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚽ Çayeli Büyükköy Futbol Sahası 📍 Çayeli 👥 Kapasite: 500 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏟️ Pazar Mehmet Akif Pirim Spor Salonu 📍 Pazar 👥 Kapasite: 1.500 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏟️ Pazar İlçe Stadı 📍 Pazar 👥 Kapasite: 2.000 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚽ Pazar Futbol Sahası 📍 Pazar 👥 Kapasite: 200 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏊 Pazar Yarı Olimpik Yüzme Havuzu 📍 Pazar 👥 Kapasite: Belirtilmemiş ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏊 Ardeşen Yarı Olimpik Yüzme Havuzu 📍 Ardeşen 👥 Kapasite: Belirtilmemiş ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏢 Ardeşen Gençlik Merkezi 📍 Ardeşen 👥 Kapasite: Belirtilmemiş ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🚣 Ardeşen Vali Recep Yazıcıoğlu Kano Rafting Tesisi 📍 Ardeşen 👥 Kapasite: 200 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏟️ Fındıklı Spor Salonu 📍 Fındıklı 👥 Kapasite: 500 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏟️ Güneysu Spor Salonu 📍 Güneysu 👥 Kapasite: 1.000 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚽ Güneysu Futbol Sahası 📍 Güneysu 👥 Kapasite: 1.000 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏟️ İyidere Spor Salonu 📍 İyidere 👥 Kapasite: 500 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚽ İyidere Futbol Sahası 📍 İyidere 👥 Kapasite: 500 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏟️ Çamlıhemşin Spor Salonu 📍 Çamlıhemşin 👥 Kapasite: 250 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚽ Çamlıhemşin Futbol Sahası 📍 Çamlıhemşin 👥 Kapasite: 500 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏟️ İkizdere Spor Salonu 📍 İkizdere 👥 Kapasite: 250 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚽ İkizdere Futbol Sahası 📍 İkizdere 👥 Kapasite: 300 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏟️ Kalkandere Spor Salonu 📍 Kalkandere 👥 Kapasite: 250 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚽ Kalkandere 75. Yıl Futbol Sahası 📍 Kalkandere 👥 Kapasite: 1.500 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚽ Derepazarı Futbol Sahası 📍 Derepazarı 👥 Kapasite: 1.500 Kişi ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏢 Derepazarı Genç Ofis 📍 Derepazarı 👥 Kapasite: Belirtilmemiş

0.0 (0)
İncele
Didingola Yaylası Çamlıhemşin Gezilecek Yerler

Didingola Yaylası

Koçdüzü Yaylası'ndan yeni açılan yolla ulaşılan Didingola, Çamlıhemşin'e 35 kilometre uzaklıkta yer alıyor. 2398 metre yükseklikteki yaylayı Topluca köyü sakinleri kullanıyor. Geleneksel mimari dokunun henüz bozulmadığı Didingola, dar ve derin bir vadi çanağına konumlanıyor. Hemen üstündeki Kaçkar (Balıklı) Gölü'nden çıkan Sana Deresi'nin her iki yakasına kurulan yayla son yıllarda turizmle tanışmış durumda. Komati Yaylası, Kaçkar Gölü, Ergisu (Lelvan) Gölü ve Neknar Gölü gibi yürüyüş rotalarının bulunduğu yaylada bir de pansiyon var.

0.0 (0)
İncele
Rize Kültür Sokağı Merkez Kültür Varlıkları

Rize Kültür Sokağı

Yapımına 2023 yılında başlanan "Kültür Sokağı" projesi tamamlanmak üzere. 15 Temmuz Demokrasi ve Cumhuriyet Meydanı yanındaki Kültür ve Sanat Sokağında ; Rize’nin yöresel mimarisine uygun 4 ayrı yapı yer alacak. Kültür sanatçılarımız için küçük atölyeler ve satış noktaları bulunacak. Konferans salonu ile çeşitli etkinliklere ev sahipliği yapacak. İlkokul ve lise öğrencileri için: Robotik kodlama Yapay zeka atölyeleri STEM (Bilim-Teknoloji-Mühendislik-Matematik) projeleri gibi birçok eğitim alanı yer alacak. Hem kültür hem teknoloji bir arada

0.0 (0)
İncele
Ağaran Şelalesi Çayeli Gezilecek Yerler

Ağaran Şelalesi

Dağlardan doğan ve yatağını doldurarak akan sular, sert kaya tabakalarıyla karşılaştıkları dik ve engebeli bölümlerde ya da uçurumlarda şelaleler oluşturur yollarına devam edebilmek için. Suyun akış gücünün de simgesi olan her şelale, düşerken yarattığı görsel güzellikle veya yağmurdan sonra gökkuşağını sarınan bedeniyle insanoğlunu derinden etkiler. Estetik görünümüyle Ağaran Şelalesi, ülkemizdeki bu nadide güzelliklerden biridir. Rize'nin Çayeli ilçesine 12 kilometre mesafedeki Ağaran Şelalesi, Sırt köyü sınırları içerisindedir. İlçe merkezinden Şairler Deresi yoluyla ulaşılan şelale güzergahın son üç kilometresi, çay bahçeleri arasındaki toprak bir yoldan devam ediyor. Çok uzaklardan bile görülebilen şelale, adını yüksek ve sarp bir kayadan etrafa bembeyaz köpükler saçarak düşmesinden dolayı almış. Bir gölet de oluşturan Ağaran Şelalesi'nin en güzel fotoğraflarını hemen karşısındaki küçük tepecikten çekebilirsiniz. Ancak kendine güvenenlerin izleyebileceği şelale yatağından yukarılara doğru giden yürüyüş rotası, dört kilometre sonra Orta Şelale'ye, altıncı kilometrede ise Beyazsu Şelalesi'ne varıyor. Ağaran Şelalesi aşağılarda Isırlık ve Çadavur derelerini de bünyesine katarak Şairler Deresi'ni oluşturup, tarihi bir kemer köprünün altından geçerek Karadeniz'e dökülüyor. Isırlık Deresi üzerindeki Beyazsu Şelalesi'ne ulaşımın zor olduğunu yaz aylarında suyunun azaldığını hatırlatalım. 493 metre rakımdaki Ağaran Şelalesi'ne giden güzergah, Şairler Deresi üzerindeki dört tarihi taş kemer köprüden geçiyor. Özellikle bahar aylarında, şelale yolu üzerindeki çay bahçeleri orman gülleriyle renkleniyor. Bölgede çevre düzenlemesi yapılarak bir mesire alanı oluşturulmuş. Ağaran Şelalesi yakınlarında bir de dinlenme tesisi bulunuyor.

0.0 (0)
İncele
Rize Icon Travel Agency Ardeşen

Rize Icon Travel Agency

Daha fazla bilgi için https://ayderactivities.com.tr/ adresine gidin.

0.0 (0)
İncele
Akırgel (Cimil) Şelalesi İkizdere Gezilecek Yerler

Akırgel (Cimil) Şelalesi

Rize'yi bir bariyer gibi İç Anadolu'dan ayıran Doğu Karadeniz dağlarının kuzeyindeki gözelerden çıkan akarsular, geçtikleri sarp ve dik bölgelerde inanılmaz güzellikte şelaleler yaratıyorlar. Bu şelalelerden biri de İkizdere ilçesindeki Akırgel (Cimil) Şelalesi. Soğanlı Dağları'yla Kaçkar Dağları arasında yer alan Çapans Tepeleri'nin keskin yamaçlarındaki Cimil Vadisi güzergahı, artık kullanılmayan eski bir kemer köprünün yanından başlıyor. İkizdere-Cimil yayla yolunun 16. kilometresindeki köprüden sağa dönülerek ulaşılan şelale, ilçe merkezine 20 kilometre mesafede yer alıyor. Aynı yolun 12. kilometresinde Eğvane Şelalesi'nin bulunduğunu hatırlatalım. Trabzontaşı Tepesi ile Buluntu Tepesi arasındaki dere üzerinde oluşan şelale, beş farklı noktada kademeler yaparak aşağılara doğru akıyor. 1703 metrelik bir irtifada bulunan Akırgel, son kademede yarattığı yaklaşık 25 metre yüksekliğinde şelaleyle Cimil Deresi'nin sularına karışıyor. Ormanlık alanın ortasındaki kayalık bir platformdan süzülen şelale, uzunluğu kademelerle 75 metreyi bulan bir çağlayan yaratıyor. Cimil Vadisi'ni şenlendiren bu doğa harikasını yol kenarından fotoğraflamak mümkün. Cimil Deresi'nin yüksek debisinden dolayı karşıya geçmek ve şelalenin tam altına ulaşmak oldukça zor. Akırgel'den sonra vadinin derinliklerine doğru ilerleyen yolu izlerseniz Cimil yaylalarını görebilirsiniz. Özellikle Cimil Vadisi'ni Fırtına Vadisi'nden ayıran geçitte yer alan ve çevresinde üç ayrı göl bulunan Çirmaniman Yaylası görülmeye değer yerlerden biri.

0.0 (0)
İncele

Rize Keşif ve Seyahat Rehberi

Karadeniz'in eşsiz doğasında unutulmaz bir seyahat planlamak istiyorsanız, en popüler yaylaları, şelaleleri ve tarihi mekanları sitemiz üzerinden filtreleyebilir, harita konumlarına ulaşarak rotanızı kolayca oluşturabilirsiniz.