Gezilecek Yerler

Çay (Camellia sinensis), çaygiller (Theaceae) familyasından nemli iklimlerde yetişen, yaprak ve tomurcukları içecek maddesi üretmekte kullanılan bir tarım bitkisidir. Siyah çay; çay bitkisinin yaprak, tomurcuk ve yumuşak saplarından tekniğine uygun işlemler ile soldurma, kıvırma, oksidasyon ve kurutma sonucu elde edilen üründür. Siyah çay sınıfına giren Rize Çayının kendine özgü tat, koku, renk ve aromasının ortaya çıkmasında aşağıdaki etmenler etkilidir. 1. Rize’de yetişen çay bitkisi çeşidi (biyolojik etmenler) 2. Rize’nin iklim, toprak, topoğrafya ve çevre koşulları (coğrafi etmenler) 3. Çay bitkisinin Rize’de yetiştirilmesinden hasadına kadar uygulanan tarımsal teknikler (agroteknik etmenler) 4. Siyah çay işleme tekniği Rize Çayı en temel karakteristik özelliklerini iklim koşullarından alır. Rize Çayı en temel karakteristik özelliklerini iklim koşullarından alır. Rize’de denize paralel olan dağlar, sahilden en yüksek noktada 3937 m’ye kadar uzanır. Rize kıyıdan yaklaşık 750 m yüksekliğe kadar geniş yapraklı, 800-1400 m yükseklik arasında karışık ve 1600 m’den sonra iğne yapraklıların hakim olduğu ılıman yağmur ormanlarıyla kaplıdır. 2000-2200 m yükseklikten sonra alpin çayırlar ve 2400 m’yi aşan bölümlerinde de buzul göllerinin yer aldığı bu ekosistem biyolojik çeşitlilik açısından son derece zengindir. Rize’nin jeolojik ve iklimsel koşulları çaya, kendine özgü bir nitelik kazandırır. Çay yaprağının koparıldığı andan itibaren bozulmaya başlamasından dolayı, toplanmış yaş yaprakların çay işleme tesisine hızlıca getirilmesi ve işleme sürecinin başlaması gerekir. Bu nedenle, çay yetiştirme sahaları ve çay işleme tesisleri aynı coğrafi bölgede olmalıdır. Böylelikle Rize’de toplanan yeşil çay yaprakları, hızlıca ildeki çay işleme merkezlerine ulaştırıldığında, kaliteli siyah çay elde etmek mümkün olur. Ayrıca, yaş çay yaprağının işlendiği tesisin bulunduğu yerin iklimi çayın işleme sırasındaki biyokimyasal süreçleri ve bunları kontrol eden parametreleri de etkilediğinden, Rize Çayı işlenirken yöreye özgün bir ürün haline gelir. Bir başka deyişle işlenecek çay bitkisinin içeriği (genetik ve yetişme ortamı koşullarıyla çay bitkisinde oluşan biyokimyasal farklılıklar), işleme tesisinin çevresel ortamı (çay işletmesinin yörenin klimatik özelliklerinden etkilenmesi) ve tüketicinin tat ve aroma tercihi çay işleme koşullarını etkileyerek siyah çayın renk, burukluk, parlaklık, koku ve aromasının yöreyle özdeşleşmesini sağlar. Bu nedenle Rize Çayı, yetiştiği ve işlendiği ortamın ekolojik ve klimatik koşulları ile çay işleme kültüründen etkilenerek kendine özgü aroma ve tadına ulaşmıştır.

Rize Muhlamasının üretiminde; yörede “koleti peyniri” olarak da adlandırılan kolot peyniri, tereyağı, mısır unu, tuz ve su kullanılır. Rize Muhlaması, gıda ile temasa uygun bakır sahanda ve tahta kaşık kullanılarak üretilip sıcak olarak servis edilen yöresel bir yemektir. Rize’de uzun yıllardır üretilen ve yörenin düğün yemekleri arasında yer alan Rize Muhlamasının, coğrafi sınırla ün bağı bulunur. Üretim Metodu: 2 kişilik (1 porsiyon) Rize Muhlaması için gerekli malzemeler aşağıdaki gibidir. • 200 g tereyağı • 150 g mısır unu • 200 g az yağlı kolot peyniri • 5 g tuz (1çay kaşığı) • 240 ml su (1su bardağı) Tereyağı, mısır unu ve tuz, ateşin üzerindeki bakır sahanda, tahta kaşıkla kavrulur. İstenilen esmerlik elde edilince, kenarlardan ortaya doğru kaynamış su ilave edilip homojen karışım elde edilinceye kadar karıştırılır ve ateşin altı kısılır. Muhallebi kıvamına ulaşılınca, ince ince tellendirilerek önceden hazırlanan kolot peyniri, muhlamanın üzerine dizilir. Kaşık ile peynirler hafifçe içe doğru bastırılır ancak karıştırılmaz. Kısık olan ateş tam açılır, 10-15 saniye kadar pişmeye bırakılır ve ocağın üzerinden alınır. Sıcak olarak servisi yapılan Rize Muhlaması ambalajlanmaz.

Rize Pepeçurası; Latince adı Vitis Vinifera Labrusca olan kokulu İsebella çeşidi üzüm, mısır unu, buğday unu, mısır nişastası, toz şeker ve su kullanılarak üretilen ve muhallebiye benzeyen yöresel tatlıdır. Rize’de uzun yıllardır üretilen Rize Pepeçurasının, coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Rize Pepeçurası, hasat döneminde yaş üzümden üretilir. Üretimin hasat dönemi dışında da devam ettirilebilmesi için; eylül ayının sonunda hasat edilen İsabella çeşidi üzümler derin dondurucuda muhafaza edilir. Ayrıca ezilen üzümlerin kaynatılıp süzülmesiyle elde edilen üzüm suyu da konserve olarak derin dondurucuda muhafaza edildikten sonra Rize Pepeçurası üretiminde kullanılır. Üretim Metodu: 4 porsiyon Rize Pepeçurası için gerekli malzemeler aşağıdaki gibidir. • 1 kg İsabella çeşidi üzüm • 16 g mısır nişastası (2 yemek kaşığı) • 8 g buğday unu (1 yemek kaşığı) • 8 g ince elenmiş mısır unu (1 yemek kaşığı) • 170 g toz şeker (1 su bardağı) • 1200 ml su (6 su bardağı) 1 kg İsebella üzümü, bir kap içinde ezilir. Ezilen üzümler bir tencereye alınır ve üzerine 1 su bardağı su koyularak, üzüm rengini iyice verinceye kadar yaklaşık 10 dakika kaynatılır. Kaynayan karışım süzgeçle süzülür ve üzüm su ile üzüm posası ayrılır. Üzüm suyu, posalarından tamamen arındırılmak amacıyla tekrar süzülür. İyice süzülmüş üzüm suyunun üzerine 2 yemek kaşığı mısır nişastası, 1 yemek kaşığı buğday unu, 1 yemek kaşığı ince elenmiş mısır unu, 1su bardağı toz şeker ve 5 su bardağı su eklenir. Homojen bir karışım elde edinceye kadar karıştırılarak yaklaşık 20 dakika pişirilir. Pişirme işlemi tamamlandıktan sonra sıcak halde kâselere koyulan Rize Pepeçurası, soğuduktan sonra servis için hazırdır. Kâselerin ağzı hava almayacak şekilde kapatılarak buzdolabında 5 güne kadar muhafaza edilebilir. Rize Pepeçurası.jpeg

Rize Enişte Lokumu; Rize ilinde uzun yıllardır düğünlerde davetliler için hazırlanan ve ayrıca düğün sonrasında damada gönderilen bohça içinde yer alan uzunluğu 15 cm, kalınlığı 2 cm ve ağırlığı 130 (±5) g olan rulo şeklindeki kurabiyedir. Tereyağı, buğday unu, toz şeker, su, kabartma tozu, yumurta ve limon kullanılarak üretilir. Geçmişi 1800’lü yıllara dayanan Rize Enişte Lokumu, Rize ilinin sadece mutfak kültüründe değil, evlenme gelenekleri arasında da önemli bir yere sahiptir. Rize Enişte Lokumu; düğün merasimleri sırasında hazırlanan damat bohçası içinde yer alır ve gelinin baba evine her gidişinde yine bohça içinde damat evine gönderilir. Eskiden sadece evlerde üretilen bu ürün günümüzde ticari amaçla üretilmekte ve ilgi görmektedir. Rize Enişte Lokumunun üst tarafı altın kahverengidir. Alt tarafı diğer üç yönüne göre daha fazla kızardığı için bu bölümde renk daha koyudur. Zemini düz, üstü çok hafif kabarıktır, kabarıklık pişme sırasında doğal olarak meydana gelir. Ürünün şekli verildikten sonra fırına atılmadan önce üst tarafın uçlara yakın bölümüne ve orta kısma yaklaşık birer santim arayla enine çizikler atılır. Bu çizikler keskin birer hat oluşturur.

Hemşin Çorabı; genellikle koyunyünü ve keçi kılından yapılan iplerle ve 2,5-3 numara 5 adet şiş kullanılarak üretilir. Geleneksel Anadolu motifleri ve doğadaki unsurlardan oluşan motifler kullanılır. Orta Asya’dan Türk boylarından olan Hemşinliler, folklorik özelliklerini günümüze kadar taşımışlardır. Hemşin Çorabı da bunlardan birisi olup 1879 ve 1881 tarihli Trabzon Vilayeti Salnamesinde “Hemşin nahiyesinde yün çorap vb. ürünlerin imal olunarak her tarafa nakl ile satılır.” bilgisi bulunur. Bu durum Hemşin Çorabının coğrafi sınır ile özdeşleştiğini ve ün bağını gösterir. Hemşin Çorabının karakteristik renkleri kırmızı, mavi, yeşil ve beyazdır. Ayrıca motiflerin belirgin olabilmesi için kontrast renkler seçilir. Genellikle zeminde beyaz ve sarı gibi açık renkler, motiflerde baskın ve koyu renkler kullanılır.

Ayder Balı; coğrafi sınırdaki çiçeklenme sezonuna bağlı olarak kestane balı ve multifloral çiçek balı olmak üzere iki çeşittir. Kestane balı ağırlıklı olarak Hala Deresi civarından elde edilir. Rengi çiçek balına göre daha koyu olup içeriğinde, coğrafi sınıra özgü çiçeklerden bir miktar polen bulunabilir. Çiçek balı ise, ağırlıklı olarak Kaçkar Dağlarına kadar olan yerlerden elde edilen açık renkli baldır. İçeriğinde, coğrafi sınıra özgü kestane polenleri bulunabilir. Ayder Balı üretiminde; uzun dilleri sayesinde, derin tüplü çiçeklerin de nektarlarından yararlanabilen Kafkas melezi ırkı arıları kullanılır. Ayder Balının melissopalinolojik yapısında; dominant olarak Castanea sativa taksonunun polenleri, sekonder olarak da Trifolium repens, Lotus corniculatus ve Coronilla orientalis taksonlarına ait polenler bulunur. Coğrafi sınırda üretilen ballarda; kestane poleni dominant olarak bulunuyorsa “kestane balı”; dominant bitki poleni yoksa ve bitki polenleri sekonder, minör ve eser bitki polenlerinden oluşuyorsa “çiçek balı” olarak tanımlanır. Kestane poleni için dominantlık oranı % 90’ın üzeridir.

Çayeli Koloti Peyniri; Rize ili Çayeli ilçesinin yüksek köy, yayla ve meralarındaki bitkiler ve çeşitli yem bitkilerinden oluşan otlar ile beslenen jersey ırkı ve melezi ineklerin sütünden elde edilen peynirdir. Çayeli Koloti Peyniri kirli beyaz renkte, yayvan ve incedir. Çayeli Koloti Peynirinin yağ oranı %5-12 arasında olup az yağlı peynir sınıfındadır. Kuru madde oranı %45- 52, protein oranı %27-40 ve tuz oranı %1,4-5,2 arasındadır. Koloti, Çayeli’nin yüksek kesimlerinde yetişen çam ağaçlarının gövdesinden belirli boyutlarda kesilerek içi yuvarlak şekilde oyulan, alt kısmında su tahliye deliği olan kaptır. Yöre halkı peyniri, bu kaplarda olgunlaştırır. Peynir odunsu aromasını bu kaptan alır. Bu nedenle bu peynir koloti peyniri olarak adlandırılır. Geçmişi yaklaşık olarak 200 yıl öncesine dayanan Çayeli Koloti Peynirinin üretiminde kullanılan sütler; başta Senoz Vadisi olmak üzere Çayeli’nin yüksek rakımlı köy ve yaylalarında ve meralarda otlayan hayvanların sütlerinden elde edilir. Çayeli’de orman alt sınırı olan 2100 metre sonrası alp çayırlarına rastlanır. Bu kuşak içinde bodur çalı ve otsu bitkiler formasyonu hakimdir. Buna ek olarak Çayeli’nin arazi yapısı dik ve engebelidir. Çok yağış alması ve dolayısıyla zengin yeraltı su kaynaklarına sahip olması, Çayeli’nin bitki örtüsünün tüm yıl boyunca yeşil kalmasını sağlar. Yüksek bölgelerde yetişen bitkiler soğuk hava şartlarına dayanıklılık ve mukavemet kazanabilmek için yapraklarını daraltıp kalınlaştırır. Çayeli bölgesinde hayvanlar yılın büyük kısmında taze bitkilerle beslenir ve bu hayvanların sütleri de Çayeli Koloti Peynirine taze, çimensi aromasını kazandırır.

Cimil Çorabı; beş adet çorap örme şişleri kullanılarak düz örgü ile örülen çoraptır. 4 adet 2’li ve 4 adet 4’lü olmak üzere 8 adet ajur lastik içerir. Ajur lastikler çoraba esneklik vererek uzun olmasına rağmen giyme kolaylığı sağlar. Düz, desenli, renkli desenli ve ajur örgü tekniği kullanılır. Desenler, çorap örülürken yardımcı iplik atışı tekniği ile işlenerek oluşturulur. Cimil Çorabının üretiminde eskiden koyunyünü iplik kullanılırken günümüzde, yün ipin yanı sıra sentetik, akrilik veya bunların karışımı iplik de tercih edilir. Cimil Çorabında coğrafi sınıra özgü desen ve figürler kullanılır. Eskiden çorabın zemin rengi (ana renk) olarak sadece kırmızı renk tercih edilirken günümüzde başka renkler de kullanılmaktadır. Çorabın desen ve figürleri, “pulluk” olarak adlandırılan yeşil, mavi vb. renkli iplerle yapılır. Pulluk ipleri, çorap ipine oranla daha incedir. Cimil Çorabının geçmişi eskiye dayanır. Cimil Köyünün geleneklerinde ve ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Coğrafi sınırda her çeyiz sandığında en az 10-15 çift Cimil Çorabı bulunur. Bu sebeple coğrafi sınır ile ün bağı vardır.

Rize Etli Karalahana Sarması; pirinç, kuru soğan, domates ve biber salçaları, ayçiçek yağı, maydanoz, tuz, karabiber ve dana / kuzu eti veya kıyması ile hazırlanan iç harcın, haşlanmış karalahana (Brassica oleracea Acephala) yapraklarına sarılması; üzerine zeytinyağı, tereyağı ve tuz ilave edilip sos döküldükten sonra pişirilmesi suretiyle Rize ilinde üretilen sarmadır.Pişirmede kullanılan sos; domates salçası, tuz ve su kullanılarak hazırlanır. Servisi sıcak olarak ve yanında yoğurt ile yapılır. Rize Etli Karalahana Sarmasının uzunluğu 5-9 cm, kalınlığı 1,5-3 cm ve ağırlığı ise 10-20 g olup silindir şeklindedir. Rize Etli Karalahana Sarmasının coğrafi sınırda uzun bir geçmişi vardır. Rize ilinin mutfak kültürü içinde önemli bir yere sahiptir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.

İyidere Pileki Taşı; Rize ili İyidere ilçesindeki İyidere Mağarasında bulunan yastık lav şeklinde yerleşmiş bazalt biriminden seçilip çıkarıldıktan sonra kullanım amacına göre şekillendirilerek pişirme gereci olarak kullanılan gri renkli porfirik dokulu bazalttır. Bazaltik-andezitik tüf olarak isimlendirilir. Yüksek ısıya dayanaklıdır. İnsan gücü ile oyularak ve yontularak şekil verildikten ve yüksek sıcaklıkta ısıtılıp sertleştirildikten sonra kullanılır. İyidere ilçesinde, ekmek pişirmek için yuvarlak biçimli ekmek pilekisi, hamsi pişirmek için ise elips şeklinde, eğimli ve alçak tarafında deliği olan hamsi pilekisi yapılıp kullanılır. Bunların dışında isteğe bağlı olarak pileki taşından mantuz/mantız olarak da adlandırılan frenk ocağı ile etli yemekleri pişirmede kullanılmak üzere iki tarafında kulpu ve üzerinde taştan yapılmış kapağı bulunan güveç kapları da üretilebilir. İyidere Pileki Taşı, kalınlık bakımından çeyrek (25 cm), tam (40 cm) ve kotluk (50 cm) olarak üçe ayrılır. * Ekmek pilekisi: 40 cm’lik (tam) taş kullanılarak 3-4 cm kalınlık ve 4-6 cm derinlik ölçüsüyle üretilir. * Hamsi pilekisi: 25 cm’lik (çeyrek) taş kullanılarak 2-3 cm kalınlık ve 3-5 cm derinlik ölçüsüyle üretilir. * Frenk ocağı ve güveç kabı: 50 cm’lik (kotluk) taş kullanılarak 4-5 cm kalınlık ve 6-8 cm derinlik ölçüsüyle üretilir. İyidere Pileki Taşı, klinopiroksen, alkali feldispat, amfibol, sanidin, kil ve zeolit minerallerinden oluşur. Kimyasal ana bileşenleri SiO2, Al2O3, Fe2O3, CaO, MgO, K2O ve Na2O’dur. Kızdırma kaybı (LOI), %4,74-4,75 aralığındadır. Baskın mineral olarak, İyidere Pileki Taşının boşluklarında ikincil olarak oluşan zeolit minerallerinin (analsim ve klinoptilolit) olduğu görülür. K-feldispat, plajioklas ve diopsit mineralleri majör miktarlarda bulunur. İkincil olarak oluşan kil minerali (vermikülit) ve volkan camı ise minör miktardadır. İyidere ilçesinde uzun bir geçmişe sahip olan İyidere Pileki Taşı, coğrafi sınırın mutfak kültürü ile ekonomisinde önemli yere sahiptir. İyidere Pileki Taşının elde edildiği İyidere Mağarası, uzun yıllar boyunca işletilmesi sonucu oluşturulmuş yapay bir mağaradır. İyidere Pileki Taşının çıkarılışı ve işleme aşamaları coğrafi sınıra özgü nitelik taşır ve ustalık becerisi gerektirir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.

Rize Kokulu Üzümü, Rize ilinde yetişen Vitis Labrusca L. türünde sofralık üzümdür. Yuvarlak yapıda, kabuk rengi mavimsi siyah ve meyve etinde kendine has foxy tadı hâkim olan ve bu kokusu ile özdeşleşmiş bir üzümdür. Rize Kokulu Üzümünün tanesinde 2-3 çekirdek vardır. Tane ağırlığı 2,99-3,43 g, çapı 16,31-17,59 mm, salkım ağırlığı 92,79-117,89 g, salkım genişliği 76,28-82,04 mm, salkım uzunluğu 107,97-112,47 mm’dir. Rize Kokulu Üzümünün kabuğu kalın olup kabuk rengi mavimsi siyahtır. Hassas yapısından dolayı dalından rahatlıkla koparılan Rize Kokulu Üzümünün hasadı Ağustos, Eylül ve Ekim aylarında yapılır. Şıra oranı % 59-68 olan Rize Kokulu Üzümü; pekmez, üzüm şırası ve yöreye özgü, coğrafi işaret olarak tescilli Rize Pepeçurası yapımında kullanılır. Çok az bir miktarı taze olarak tüketilen Rize Kokulu Üzümü daha çok pekmez ve pepeçura yapımında kullanılır. Rize Kokulu Üzümü, Rize ilinin tarım ekonomisinde ve mutfak kültüründe önemli bir geçmişe sahiptir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.

Karadeniz’in doğal güzelliklerini ve turizm potansiyelini dünyaya tanıtmayı amaçlayan Uluslararası Kaçkar Turizm Fuarı, 17–18 Nisan 2026 tarihlerinde Rize’de gerçekleştirilecek. Çay Çarşısı’nda düzenlenecek fuar, turizm sektörünün önemli temsilcilerini bir araya getirmeye hazırlanıyor. Turizm Sektörü Rize’de Buluşacak Kaçkar Turizm Fuarı, her yıl olduğu gibi bu yıl da yerli ve yabancı turizm profesyonellerini aynı platformda buluşturacak. Turizm destinasyonları, oteller, seyahat acenteleri ve turizm hizmet sağlayıcılarının katılacağı organizasyon, sektör için önemli bir buluşma noktası olacak. İki gün sürecek fuarda 3 binden fazla ziyaretçinin ağırlanması bekleniyor. Rize ve Artvin’in Doğal Zenginlikleri Tanıtılacak Fuar kapsamında Rize ve Artvin’in eşsiz doğası, kültürel mirası ve turizm potansiyeli uluslararası katılımcılara tanıtılacak. Doğa turizmi, kültür turizmi ve gastronomi turizmi başta olmak üzere bölgenin sahip olduğu değerler ön plana çıkarılacak. Organizasyonun en önemli hedeflerinden biri de yabancı turist sayısını artırarak bölgenin turizm hareketliliğine katkı sağlamak. Paneller ve Workshoplar Düzenlenecek Fuar süresince panel, konferans ve workshop programları da gerçekleştirilecek. Katılımcılar bu etkinliklerde turizm sektöründeki yeni trendler, pazarlama stratejileri ve sürdürülebilir turizm konularında bilgi edinme fırsatı bulacak. Aynı zamanda fuar, turizm profesyonelleri için yeni iş birlikleri kurulmasına ve uluslararası pazarda rekabet gücünün artırılmasına katkı sağlayacak. Bölgenin Turizm Vizyonuna Katkı Uluslararası Kaçkar Turizm Fuarı’nın, Karadeniz’in doğal ve kültürel değerlerini daha geniş kitlelere ulaştırması ve sürdürülebilir turizm anlayışını güçlendirmesi hedefleniyor.